Zainteresowanie melancholią wydaje się dziś bardziej żywe niż kiedykolwiek. Czy nie dlatego, że ów przedmiot, niezależnie od historycznego kontekstu, porusza problemy, które w sposób szczególny dotyczą współczesnych ludzi? Zbiór Saturn i melancholia to książka-legenda, erudycyjna, wielokrotnie przepracowywana…

Autorami poszczególnych rozdziałów są czołowi polscy specjaliści zajmujący się gatunkami i szkołami narodowymi… (…) trzy kolejne tomy, poświęcone kinu klasycznemu, kinu epoki nowofalowej i kinu współczesnemu. Kino nieme to pierwszy tom przygotowywanej w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego czterotomowej Historii kina pod redakcją Tadeusza Lubelskiego, Iwony Sowińskiej i Rafała Syski.

Konstrukcja bohatera i konstrukcja świata przedstawionego w Kosmosie (1965) Witolda Gombrowicza ściśle się wiążą. Należy przy tym uwzględnić, że Gombrowicz zrobił w swojej ostatniej powieści prawie wszystko, ażeby zatrzeć granice między tym, czego nauczyliśmy się w szkole i zwykliśmy nazywać bohaterem literackim, a tym, co uchodzi za tzw. tło powieści, czyli czasem i miejscem akcji. Bohater, czas i miejsce są tu ze sobą w mistrzowski sposób splecione.

Z cyklu Witold Gombrowicz Szyfr Kosmosu Znaker Magazyn prezentuje rozdział, w którym omówione będą relacje głównego bohatera Kosmosu – Witolda z przestrzenią zewnętrzną – czyli z tym wszystkim, co podlega jego percepcji. O człowieku w przestrzeni, z punktu widzenia antropologii pisze Yi-Fu Tuan m.in. w książce pt.: „Ciało, relacje międzyludzkie i wartości przestrzenne”. Skojarzenie doświadczeń antropologicznych z literaturą może okazać się bardzo płodne i przyczynić się do lepszego zrozumienia postaci wykreowanej przez Gombrowicza.

Ja i Gombrowicz – Część I
O tym, że autor „Ferdydurke” stawia problemy – zagadki sobie i czytelnikom przekonali się chyba wszyscy badacze próbujący zrozumieć, opisać, klasyfikować jego utwory. Charakterystyczne w tej kwestii są słowa Jana Błońskiego:
„Potem (tj. po zjeździe młodych polonistów; Warszawa 1949) o Gombrowiczu zaczęły pisać dziesiątki, setki, a na koniec chyba tysiące wszelkiego rodzaju znawców. I ja także nie mogłem się od niego odczepić. Ale się go bałem, bałem się o nim pisać… [...] Starałem się raczej pozostać blisko tekstów, rozjaśniać stopniowo najważniejsze dzieła…”.

Szyderczy śmiech autora

Mówi się o szyderczym śmiechu autora; o tym, że bawi się czytelnikami (i krytykami), stale sobie przecząc i siebie potwierdzając. Jan Błoński w książce pt.: forma, śmiech i rzeczy ostateczne – studia o Gombrowiczu mówi, że autor “Pornografii” zręcznie zmienia gusta, style i przekonania. Ponadto, mówi się, że Gombrowicz stworzył, głównie w „Dzienniku”, w „Testamencie: Rozmowy z Dominique de Roux” i w korespondencji taki model interpretacyjny własnych utworów, poza który trudno jest wyjść. Świadczy to o dużej precyzji artysty, a także o nietypowej postaci jego dzieła.